Hormonsuz Kuzu Eti: Kuzularımızı Nasıl Yetiştiriyoruz?

İbrahim Oduncu — Hatip Çiftliği
Hatip Çiftliği’nin sahibiyim; Konya Hatunsaray’daki çiftliğimde kuzu yetiştiriyorum, hayvancılıkta 10 yıllık tecrübem var. Hakkımda daha fazla bilgi

Konya Meram’daki Hatip Çiftliği’nde kuzularımı büyütmek için hormon kullanmıyorum; besinin hiçbir aşamasında kuzulara hormon verilmez. Hastalanan hayvanlarımızın tedavisini veteriner hekimimizle birlikte yürütüyoruz. Antibiyotik ya da başka bir veteriner ilacı kullandığımızda o ilaca ait yasal arınma süresini takip ediyoruz; bu süre dolmadan hayvanı kesmiyoruz. Ete koruyucu ya da katkı maddesi eklemiyor, kuzuların otladığı alana ve yeme zirai ilaç uygulamıyoruz. Sattığımız hormonsuz kuzu eti bu yüzden sofranıza antibiyotiklerden arındırılmış olarak gelir. Arındırılmış derken, kullanılan ilacın etteki kalıntısının yasal sınırın altına inmesi için gereken arınma süresinin kesimden önce beklendiğini kastediyoruz. Kuzuları tam ya da yarım olarak satıyoruz; Konya içinde eve teslim ediyor, şehir dışına kargoyla gönderiyoruz.

Benim için önemli olan yalnızca kuzunun kaç kilo geldiği değil, o kiloya nasıl ulaştığıdır. Bu yüzden beslenmelerinden sağlık kontrollerine kadar çiftliğimizde neler yaptığımızı bu sayfada açıkça anlatıyorum.

Kısaca

• Hormon: Kuzularımı büyütmek için hormon kullanmıyorum; besinin hiçbir aşamasında hormon verilmez. Koyunlarımda da kızgınlık ya da üreme amaçlı hormon kullanmıyorum.
• Antibiyotik: Bir kuzum hastalandığında veteriner hekimimizle birlikte tedavisini planlıyoruz. Antibiyotiği yalnızca tedavi için veriyoruz, büyütme amacıyla kullanmıyoruz.
• Arınma süresi: İlaca göre bir günden 120 güne kadar değişir. İlaç uygulamalarını kayıt altında tutuyor, hayvanların arınma sürelerini takip ediyoruz; süre dolmadan kesim yapmıyoruz.
• Aşı: Aşıdan sonra kesim için 15–20 gün, çoğu zaman bir ay bekliyorum. Aşıların arınma süresi ürüne göre değişir; aşının kendi süresi dolmadan kesmiyoruz.
• Ete katkı: Kesimden sonra koruyucu ya da renk verici eklemiyoruz.
• Kontrol sizde: Kuzunuzu çiftlikte ya da görüntülü aramayla seçersiniz; kesim ve tartım her siparişte videoya alınır.

Bu bilgiler neye dayanıyor?

Sayfadaki bilgiler iki ayrı kaynaktan geliyor ve ikisini birbirine karıştırmıyorum:

• Kendi uygulamam: Besi, ilaç ve kesim kurallarını 10 yıllık tecrübemle çiftlikte nasıl uyguluyorsam öyle yazdım. Son bir yılda 560 kuzu kestik. Aynı kuralları YouTube’daki tanıtım videomuzun “Kuzularda Aşı, Antibiyotik ve İlaç Kullanılıyor mu?” bölümünde çiftlikte, kamera karşısında da anlattım.
• Genel bilgi ve mevzuat: Arınma süresinin tanımını ve hormonla ilgili yasal kuralı resmî mevzuattan aldım. Bağlantıları ilgili bölümlerde bulabilirsiniz.

Bu sayfa bir laboratuvar analiz raporu değildir. Anlattığım şey, kuzularımı nasıl beslediğim ve ilaç kullandığımda kesimi nasıl beklettiğimdir.

Kuzularımı büyütmek için hormon kullanıyor muyum?

Hayır. Kuzularımın büyümesi için hormon kullanmıyorum. Beslenmelerine ve gelişimlerine dikkat ediyorum; besi döneminin hiçbir aşamasında kuzulara hormon verilmez. Besi şöyle ilerliyor:

• Kuzuyu sütünü emmiş olarak 2–3 aylıkken besiye alıyorum. İki aydan az emmiş kuzuyu tercih etmiyorum; bu kuzularda büyüme ve sağlık sorunu yaşanıyor.
• 15–20 gün yeme alıştırıyor, ardından kırktırıyoruz.
• Kesimden önce yaklaşık 2 ay besiye hazırlıyorum.
• Beslenmelerinde ağırlıklı olarak arpa kullanıyorum; mısır, pamuk tohumu küspesi, soya küspesi ve ayçiçeği tohumu küspesiyle dengeliyor, yanında yonca veriyoruz. Mısırı az tutuyorum, çünkü fazla nişasta kuzuda aşırı yağlanma yapar. Rasyonu mevsime göre düzenliyorum.
• Yem kuzuların önünde sürekli durur (açık büfe besleme). Kuzuyu kısıtlı yemle büyütmeye çalışmıyorum; kiloyu yeterli yem, temiz ve havadar barınak ve düzenli bakımla alır.

Etlik kuzularım bu yüzden 6–9 aylıktır; bu benim uygulamamdır, kesim yaşı çiftlikten çiftliğe değişir. Sitemizdeki tam kuzular 25–32 kg karkas aralığındadır; bir kuzunun bu kiloya nasıl ulaştığını kuzu kaç kilo gelir yazımda anlattım.

Kuzu etinde hiç hormon olmaz mı?

“Hormonsuz” ifadesi, kuzuya dışarıdan hormon verilmediğini anlatır. Her canlının vücudu kendi hormonlarını üretir; bu yüzden hiçbir et için “içinde hiç hormon yok” demek doğru olmaz. Benim sözüm, besi boyunca kuzularıma hormon vermediğimdir.

Dışarıdan aldığınız kuzularda nasıl emin oluyorsunuz?

Kuzularımın bir kısmını kendim yetiştiriyor, bir kısmını üreticiden sütünü emmiş olarak 2–3 aylıkken alıyorum. Satın alırken kuzuyla ilgili gerekli bilgileri üreticiden ediniyorum. Kuzu çiftliğimize geldikten sonra kontrollerini veterinerimiz yapıyor. Besinin tamamı çiftliğimizde geçer ve bu dönemde kuzuya hormon vermiyorum.

Hormon iğnesi ne işe yarar, koyunlara üreme hormonu veriliyor mu?

Hayvancılıkta “hormon iğnesi” denince çoğunlukla koyunlarda kızgınlığı toplu hâle getirmek ya da doğumu düzenlemek gibi üreme amaçlı uygulamalar kastedilir. Bu uygulamalar hayvanı büyütmek için yapılmaz. Hayvana daha hızlı kilo aldırmak için anabolik etkili madde kullanmak ise ayrı bir konudur ve izin verilmez (aşağıya bakın).

Hatip Çiftliği’ndeki koyunlarımda da kızgınlığı ya da doğumu düzenlemek için hormon kullanmıyorum.

Türkiye’de kuzulara büyütme hormonu vermek serbest mi?

Hayır. Büyütme amacıyla kullanılabilen steroidler, zeranol ve beta agonistler gibi maddeler, resmî kalıntı izlemesinde “anabolik etkiye sahip maddeler ve kullanımına izin verilmeyen maddeler” grubunda yer alır; Bakanlık bu maddeleri canlı hayvanda ve hayvansal üründe arar (Canlı Hayvanlar ve Hayvansal Ürünlerde Belirli Maddeler ile Bunların Kalıntılarının İzlenmesi İçin Alınacak Önlemlere Dair Yönetmelik, Ek-1, Grup A). Zeranol, östrojen hormonu gibi etki eden ve hayvanın daha hızlı kilo alması için kullanılabilen bir maddedir. Bu gruptaki maddelerin büyütme amacıyla kullanımına izin verilmez; bu yüzden hormon kullanmamayı bir ayrıcalık olarak sunmuyorum. Yalnızca “hormonsuz” demekle de yetinmiyor, kuzunun kiloyu hangi sürede ve hangi yemle aldığını yukarıda yazıyorum.

Antibiyotik kullanıyor musunuz?

Evet, gerektiğinde. Bir kuzum hastalandığında veteriner hekimimizle birlikte tedavisini planlıyoruz; gerekiyorsa antibiyotik veriyoruz. Hasta hayvanı tedavisiz bırakmıyorum. Antibiyotik kullanılmazsa kuzularda Mannheimia ve Pasteurella bakterilerinin yol açtığı akciğer enfeksiyonu (pnömoni) gelişebilir; hayvanın sağlıklı büyüyebilmesi için tedavi gerekir. Antibiyotikler hayvanlarda büyümeyi hızlandırmak ya da verimi artırmak amacıyla kullanılamaz (Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik, md. 5/18). Çiftliğimde de antibiyotiği yalnızca hastalanan hayvanın tedavisinde kullanıyoruz. Bu yüzden “hiç antibiyotik kullanılmadı” demiyorum. Doğru ifade antibiyotiklerden arındırılmış kuzu etidir ve bu farkı arınma süresi belirler. Antibiyotik ya da başka bir veteriner ilacı kullandığımızda o ilaca ait yasal arınma süresini takip ediyoruz; bu süre dolmadan hayvanı kesmiyoruz.

Arınma süresi nedir?

Arınma süresi, hayvana verilen ilacın etteki kalıntısının yasal sınırın altına inmesi için kesimden önce beklenmesi gereken en kısa süredir. Sıfır kalıntı anlamına gelmez; ölçü, mevzuattaki sınırdır. Mevzuattaki adıyla “kalıntı arınma süresi”, veteriner ilacının hayvana en son uygulandığı an ile o hayvandan gıda elde edilmesi arasında, gıdanın mevzuattaki limitlerin üzerinde kalıntı barındırmasını önlemek için geçmesi gereken süre olarak tanımlanır (Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik, md. 4/1-n). Bu süre dolmadan kesilen hayvanın etinde ilaç kalıntısı yasal sınırın üzerinde olabilir. Etteki ilaç kalıntısı için izin verilen en yüksek miktarlar (maksimum kalıntı limiti, MKL) da mevzuatla belirlenmiştir (Türk Gıda Kodeksi Hayvansal Gıdalarda Bulunabilecek Farmakolojik Aktif Maddelerin Sınıflandırılması ve Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği); arınma süresi de bu sınıra göre belirlenir.

Süre ilaca göre değişir; kullandığım ilaçlarda bir günden 120 güne kadar çıkabilir. Aynı amaçla kullanılan iki ilaçtan birinin arınma süresi 2 gün, diğerininki 80 gün olabilir. Bu yüzden her uygulamada o ilacın kendi süresine bakıyorum; bir kuzuya birden fazla ilaç uygulandıysa hepsinin arınma süresi dolmadan kesmiyoruz.

Arınma süresini nasıl takip ediyorsunuz?

Hayvanlarımı padoklarda gruplar hâlinde barındırıyorum. İlaç uygulamalarını kayıt altında tutuyor, hayvanların arınma sürelerini veteriner hekimimizle birlikte, padok bazında takip ediyoruz. Süresi dolmamış padoktan kesim yapmıyoruz. Çiftliğe gelip seçtiğiniz kuzunun padoğunda süre henüz dolmamışsa bunu size söylerim; o kuzuyu süre dolmadan kesmiyoruz.

Hayvanlarımın sağlık kontrolü için laboratuvar testleri de yapılır: parazit için dışkı (gayta) analizi, hayvan sağlığı için kan testi. Bu testler hastalık ve parazit kontrolü içindir; etin ilaç kalıntısı analizi değildir.

Hayvancılıkta aşı, parazit ilacı ve antibiyotik birlikte kullanılır; üçünde de aynı kuralı uyguluyorum:

İlaç grubu	Ne için kullanılır?	Kesimden önce ne yapıyorum?
Aşı	Enterotoksemiye (halk arasında çelerme) karşı; bölgede görülürse çiçek hastalığına karşı	Kullandığım enterotoksemi aşısının arınma süresi kısadır; yine de aşıdan sonra 15–20 gün, çoğu zaman bir ay bekliyorum. Aşıların arınma süresi ürüne göre değiştiği için her aşıda kendi süresine bakıyorum
Parazit ilacı	İç parazitlere karşı, hap ya da iğne olarak	Parazit ilacından sonra kesim için ortalama 80–100 gün bekliyorum; ilacın arınma süresi dolmadan kesmiyoruz
Antibiyotik	Hastalanan hayvanın tedavisi	İlacın arınma süresi tamamen dolduktan sonra kesiyorum

Bu üç grubu ve arınma sürelerini çiftlikte nasıl uyguladığımı aşağıdaki videoda anlatıyorum (yaklaşık 2,5 dakika):

▶ Videoyu oynat: Kuzularda arınma süresi

Arınma süresine uymak yasal bir zorunluluk mu?

Evet. Hayvansal gıdalarda veteriner ilacı kalıntılarının kontrolü 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamındadır. Bu kanuna dayanan kalıntı izleme yönetmeliğine göre hayvanlarını satan üretici, kullandığı veteriner ilaçlarında arınma süresine uyulmasını sağlamakla yükümlüdür (md. 11/2-a). Bakanlık da ulusal kalıntı izleme planıyla hayvanlardan ve hayvansal ürünlerden resmî numune alır.

Yani arınma süresine uymak her üreticinin yükümlülüğüdür. Bu yüzden bunu bir ayrıcalık olarak sunmuyorum; çiftlikte nasıl uyguladığımızı açıkça anlatıyorum.

Ete ya da yeme kimyasal ekleniyor mu?

Hayır. Kesimden sonra ete koruyucu, renk verici ya da başka bir katkı maddesi eklenmez. Kesimin ardından etlerimizi yaklaşık iki gün dinlendirip parçalıyoruz (Kurban Bayramı’nda dinlendirme 1–2 gündür). Parçaları isteğinize göre ayırıp paketliyor, pirzolaların arasına jelatin koyuyor, her pakete içindeki parçanın fotoğrafını ve adını gösteren bir etiket yapıştırıyoruz.

Yeme vitamin–mineral karışımı ya da tuz eklenmez; vitamin ve mineral gerektiğinde iğneyle verilir. Kuzularımın otladığı alana ve kullandığımız yeme zirai ilaç uygulamıyoruz. Yemin içeriğini ve neden arpa ağırlıklı olduğunu kuzularımın yemini anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Kuzular nasıl bir ortamda yetişiyor?

Kuzularımı yaylım ve besiyle yetiştiriyorum; yaz aylarında hayvanlar yaylımdadır. Yaylımdan dönen kuzuları önce kırktırıp ilaçlıyoruz; ilaçların arınma süresi dolmadan kesim yapmıyoruz. Bu sürede kuzular yavaş yavaş yeme alışır; tane yemi yoncayla birlikte veriyoruz. Büyük ve küçük, dişi ve erkek hayvanlar ayrı padoklarda durur. Barınakların ferah ve havadar olmasına dikkat ediyorum: bir çardakta hayvan başına en az 4,5 m³ hava hacmi yoksa o çardakta hayvan beslemiyorum. Kötü havalandırılan ahırdaki ağır koku hayvana da siner. Ayrıntıları kuzularımı nasıl yetiştirdiğimi anlattığım yazıda okuyabilirsiniz.

Hormonsuz kuzu eti nasıl sipariş edilir, fiyatı neye göre belirlenir?

Tam kuzu (25–32 kg) ve yarım kuzu (yaklaşık 14–16 kg) olarak satıyoruz; değerler karkas ağırlığıdır. En az sipariş yarım kuzudur; parça et satışımız yoktur. Siparişleri WhatsApp’tan alıyoruz.

Fiyat karkas ağırlığı üzerinden belirlenir. Kuzu kesimden sonra tartılır, karkas ağırlığı videoda görünür ve ödediğiniz tutar bu kiloya göre hesaplanır. Kesim, parçalama ve paketleme ücretsizdir. Parçalama sırasında yaklaşık %10–12 fire çıkar; elinize geçen net et karkas kilosundan bu kadar azdır. Güncel kilo fiyatlarını ürünler sayfamızda görebilirsiniz.

Konya içinde eve teslimat ücretsizdir ve siparişten teslime 3–4 gün sürer. Şehir dışına buzlu strafor kutu ve buz aküsüyle kargoyla gönderiyoruz; kargo 24 saat içinde size ulaşır, etler strafor köpükte 48 saat dayanır.

Sık sorulan sorular

Hormonsuz kuzu eti siparişi, kuzu seçimi ya da sorularınız için WhatsApp’tan yazabilir ya da 0532 689 05 82 numarasını arayabilirsiniz. Çiftliğimiz Konya Meram, Hatunsaray’dadır; yol tarifi için Google Haritalar’a “Hatip Çiftliği” yazabilirsiniz.

Bu sayfayı Hatip Çiftliği’nin sahibi İbrahim Oduncu hazırladı; Konya Hatunsaray’daki çiftliğinde 10 yıldır kuzu yetiştiriyor. Son güncelleme: 14 Ekim 2026.